Cezası Kesinleşen Mahkum Teslim Olmazsa Ne Olur?

Cezası kesinleşen hükümlü, çağrı kâğıdının tebliğinden itibaren on gün içinde teslim olmazsa, Cumhuriyet savcısı hakkında yakalama emri çıkarır. Bu emir üzerine kolluk hükümlüyü nerede bulursa yakalar ve cezaevine teslim eder. Teslim olmamak tek başına ayrı bir suç değildir. Ancak hükümlü, çağrıya uyan hükümlülere tanınan infazın ertelenmesi gibi imkânlardan yararlanma fırsatını kaybeder. Ayrıca yakalanma riskiyle yaşamak zorunda kalır. Kasten işlenen suçlarda üç yıldan fazla hapis cezalarında ise çağrı kâğıdı hiç gönderilmeden doğrudan yakalama emri çıkarılır. Bu yazıda teslim olmamanın sonuçlarını, yakalama emrinin etkisini, ceza zamanaşımını ve teslim olmadan önce yapılabilecekleri açıklıyoruz.

Kesinleşen Ceza İçin Teslim Olma Süreci

5275 sayılı İnfaz Kanunu’nun 19. maddesine göre kesinleşen hapis cezalarında, cezanın türüne ve süresine göre iki farklı yol izlenir:

Çağrı kâğıdı gönderilmesi gereken hâllerde bile, hükümlü kaçar ya da kaçacağına dair şüphe uyandırırsa savcı doğrudan yakalama emri çıkarabilir. Cezanın kesinleşmesi ve çağrı kâğıdının gönderilme süreci istinaf ve kesinleşme süreci ile bağlantılıdır; dosyanın hangi aşamada kesinleştiği bu yazıda anlatılmıştır.

Kesinleşen cezanın infazı ve bu aşamada yapılabilecek talepler Bursa denetimli serbestlik ve infaz hukuku avukatı sayfasında ayrıntılı olarak anlatılmaktadır.

Teslim Olmayan Hükümlü Hakkında Ne Olur?

Yakalama Emri Çıkarılır

On günlük süre içinde teslim olmayan hükümlü hakkında savcı yakalama emri çıkarır. Bu emir ülke genelindeki kolluk kayıtlarına işlenir. Hükümlü; bir trafik kontrolünde, kimlik sorgusunda, havalimanında, hastanede veya herhangi bir resmî işlem sırasında yakalanabilir. Yakalanan hükümlünün kimlik tespiti yapılır ve cezası infaz edilmek üzere doğrudan ceza infaz kurumuna teslim edilir. Gözaltındaki şüpheliden farklı olarak hükümlü için ayrıca hâkim önüne çıkarma veya tutuklama işlemi yapılmaz.

Teslim Olmamak Suç mu?

Hayır. Çağrı kâğıdına uymamak, kanunda ayrı bir suç olarak tanımlanmamıştır. Hükümlü veya tutuklunun kaçması suçu, cezaevinden veya tutulduğu yerden kaçan kişiler için öngörülmüştür. Serbestken çağrıya uymayan hükümlü bu suçun kapsamına girmez. Bununla birlikte, yakalanmamak için sahte kimlik kullanmak, kolluğa direnmek veya başkasının kimlik bilgilerini vermek gibi davranışlar ayrı suçlar oluşturur.

Teslim Olan Hükümlünün İmkânları Kaybedilir

Kanun, çağrı kâğıdı üzerine gelen hükümlüye bazı imkânlar tanır. En önemlisi infazın ertelenmesidir. Kasten işlenen suçlarda üç yıl, taksirle işlenen suçlarda beş yıl veya daha az süreli hapis cezalarında, çağrı üzerine gelen hükümlü, cezasının infazının her defasında bir yılı geçmemek üzere en fazla iki kez ertelenmesini isteyebilir. Ancak terör, örgütlü suçlar, cinsel suçlar ve mükerrirlere özgü infaz rejimi gibi kanunda sayılan hâllerde bu imkân yoktur.

Yakalama emriyle yakalanan hükümlü ise bu erteleme talebinde bulunma imkânını fiilen kaybeder. Çünkü yakalandığı anda infaz başlamış olur. Ayrıca kendiliğinden teslim olmak, infaz sürecinde hükümlünün tutumuna ilişkin değerlendirmelerde lehine bir unsur olarak dikkate alınabilir.

Ceza Zamanaşımı: Teslim Olmazsam Ceza Düşer mi?

Kesinleşmiş cezalar da Türk Ceza Kanunu’nun 68. maddesindeki ceza zamanaşımına tabidir. Kanunda belirlenen süre boyunca infaz edilemeyen ceza artık çektirilemez. Süreler cezanın ağırlığına göre değişir. Örneğin beş yıldan az süreli hapis cezalarında ve adli para cezalarında ceza zamanaşımı on yıldır. Ağır cezalarda bu süre çok daha uzundur.

Ancak zamanaşımına güvenerek teslim olmamak gerçekçi bir strateji değildir:

• Zamanaşımı süresi, cezanın infazı için yetkili merci tarafından hükümlüye yapılan tebligat gibi işlemlerle kesilir ve yeniden işlemeye başlar.
• Hükümlünün bu süre içinde belirli ağırlıkta yeni bir suç işlemesi de zamanaşımını keser.
• Yakalama emri bu süre boyunca yürürlükte kalır ve kişi her resmî işlemde yakalanma riskiyle karşı karşıyadır.
• Bu süre boyunca kişinin yurt dışına çıkması, resmî işlem yapması ve düzenli bir hayat sürmesi fiilen engellenir.

Teslim Olmadan Önce Yapılabilecekler

Çağrı kâğıdı alan hükümlü, on günlük süreyi pasif geçirmek yerine haklarını değerlendirmelidir:

1. Müddetnameyi öğrenmek: Cezanın ne kadarının cezaevinde, ne kadarının denetimli serbestlik altında geçirileceğini hesaplamak, hazırlığı kolaylaştırır.
2. İnfazın ertelenmesini istemek: Şartları varsa, çağrı üzerine infaz savcılığına başvurularak infazın ertelenmesi talep edilebilir. Hastalık, gebelik veya doğum gibi özel durumlarda kanunda ayrıca erteleme hükümleri bulunmaktadır.
3. Açık cezaevi ve denetimli serbestlik koşullarını değerlendirmek: Kısa süreli cezalarda hükümlü, kısa bir süre cezaevinde kaldıktan sonra denetimli serbestliğe ayrılabilir. Uygulamada buna “girdi-çıktı” denir.
4. Lehe kanun veya uyarlama ihtimalini kontrol etmek: Kesinleşmeden sonra yürürlüğe giren lehe bir kanun varsa, uyarlama talebi infazdan önce değerlendirilmelidir.

Kısa süreli cezaların infazında denetimli serbestliğin nasıl uygulandığı denetimli serbestlik şartları ve ihlali yazımızda, toplam cezaevi süresinin nasıl hesaplandığı ise infaz hesabı ve yatar süreleri yazımızda anlatılmıştır.

Yakalanan Hükümlünün Hakları

Yakalama emriyle yakalanan hükümlü de bazı haklara sahiptir:

• Hakkındaki yakalama emrinin dayanağını, yani hangi ilama dayandığını öğrenme hakkı,
• Yakınlarına haber verilmesini isteme hakkı,
• Avukatıyla görüşme hakkı.

Yakalanan kişi, aslında hükümlü olmadığını iddia ediyorsa bunu derhâl dile getirmelidir. Kimlik karışıklığı, cezanın zamanaşımına uğradığı ya da yakalama emrinin kaldırılmış olduğu gibi durumlar bu kapsamdadır. Yakalama sırasındaki haklar konusunda gözaltı süresi ve şüphelinin hakları yazımızdaki genel ilkeler yol gösterici olabilir. Ancak hükümlü için süreç gözaltından farklı işler.

İnfaz Sürecinde Hukuki Destek

Çağrı kâğıdı aldıktan sonraki on gün, hükümlünün haklarını kullanabileceği en önemli dönemdir. Bu süre içinde şu adımlar sonucu doğrudan etkiler: infazın ertelenmesi talebinin hazırlanması, müddetnamenin kontrol edilmesi, lehe kanun veya uyarlama ihtimalinin değerlendirilmesi ve teslim olma sürecinin planlanması. Bir Bursa Ceza Avukatı, infaz savcılığı nezdindeki işlemlerin takibi ve hükümlünün haklarının eksiksiz kullanılması konusunda somut katkı sağlar.

Sık Sorulan Sorular

Çağrı kâğıdına rağmen teslim olmazsam hapse girdiğimde cezam artar mı?

Hayır. Teslim olmamak ayrı bir suç olmadığı için cezaya ek ceza eklenmez. Ancak yakalama emriyle yakalanırsınız ve çağrıya uyan hükümlülere tanınan infazın ertelenmesi gibi imkânlardan yararlanma fırsatını kaybedersiniz.

Teslim olmak için kaç günüm var?

Çağrı kâğıdının tebliğinden itibaren on gün içinde infaz savcılığına başvurarak teslim olmanız gerekir. Kasten işlenen suçlarda üç yıldan fazla hapis cezalarında çağrı kâğıdı gönderilmez, doğrudan yakalama emri çıkarılır.

Yakalama emri olan kişi nerede yakalanır?

Yakalama emri ülke genelindeki kolluk kayıtlarına işlendiği için kişi; yol kontrolleri, kimlik sorgusu, havalimanı ve hastane gibi her türlü resmî işlem sırasında yakalanabilir.

Teslim olmazsam ceza zamanaşımına uğrar mı?

Kanunda ceza zamanaşımı süreleri bulunsa da bu süreler uzundur ve infaz amacıyla yapılan işlemler ile yeni suç işlenmesi gibi nedenlerle kesilebilir. Zamanaşımına güvenerek teslim olmamak, uzun süre yakalanma riskiyle yaşamak anlamına gelir.

Cezamı ertelettirebilir miyim?

Kasten işlenen suçlarda üç yıl, taksirle işlenen suçlarda beş yıl veya daha az süreli hapis cezalarında, çağrı üzerine başvurarak infazın her defasında bir yılı geçmemek üzere en fazla iki kez ertelenmesini isteyebilirsiniz. Terör, örgütlü ve cinsel suçlar ile mükerrirler bu imkândan yararlanamaz.

Yurt dışındaysam ne olur?

Yakalama emri yürürlükte kaldığı sürece kişi Türkiye’ye girişte yakalanır. Ayrıca durumun niteliğine göre iade süreçleri de gündeme gelebilir. Yurt dışında bulunan hükümlülerin durumunun ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Teslim Olma Sürecinin Doğru Yönetilmesi

Cezası kesinleşen hükümlünün teslim olmaması ceza artışına yol açmaz. Ancak yakalama emri, infazın ertelenmesi gibi hakların kaybı ve uzun süre yakalanma riskiyle yaşama gibi ağır pratik sonuçlar doğurur. Çağrı kâğıdı ile başlayan on günlük süre, hükümlünün haklarını kullanabileceği en elverişli dönemdir. Bu nedenle sürecin cezanın türüne, süresine ve hükümlünün kişisel durumuna göre bilinçli şekilde planlanması gerekir.

Avukat Tamer Ayhan

Av. Tamer Ayhan, Uluslararası Final Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunudur (2019 – 2023) ve Bursa Barosu’na kayıtlıdır (Baro Sicil No: 8889). Hukuk eğitimi öncesinde Sakarya Üniversitesi Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik bölümünü tamamlamıştır (2014 – 2018). Bursa’da ceza hukuku ve icra hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi hizmeti vermektedir. Adli tıp, infaz uygulamaları, kişisel verilerin korunması ve AİHM kararları konularında eğitim ve seminerlere katılmıştır.