İstinaf Ne Kadar Sürer? Ceza Davalarında İstinaf Süreci ve Sonuçları

Ceza davalarında istinaf incelemesinin ne kadar süreceğine dair kanunda belirlenmiş bir süre yoktur. Süre; bölge adliye mahkemesi dairesinin iş yüküne, dosyanın kapsamına, sanığın tutuklu olup olmamasına ve duruşma açılıp açılmamasına göre değişir. Uygulamada tutuklu dosyalar öncelikle ele alındığı için birkaç ay içinde sonuçlanabilir. Tutuklu olmayan ve kapsamlı dosyalarda ise süreç bir yılı aşabilir. İstinaf başvurusu, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde, kararı veren mahkemeye yapılır. Bu yazıda istinafın ne olduğunu, hangi kararlara başvurulabileceğini, başvurunun nasıl yapıldığını, sürecin aşamalarını, bölge adliye mahkemesinin verebileceği kararları ve temyiz aşamasını açıklıyoruz.

İstinaf Nedir?

İstinaf, ilk derece ceza mahkemesinin (asliye ceza veya ağır ceza mahkemesi) verdiği hükmün, bölge adliye mahkemesi ceza dairesi tarafından hem maddi olay hem de hukuki yönden yeniden incelenmesini sağlayan olağan bir kanun yoludur. Bu yönüyle istinaf, yalnızca hukuka uygunluk denetimi yapan temyizden ayrılır.

Bölge adliye mahkemesi gerekirse delilleri yeniden değerlendirir, tanık dinler ve duruşma açarak davayı yeniden görür. Bu nedenle istinaf, ilk derece mahkemesindeki hataların düzeltilebileceği en kapsamlı aşamadır. Ceza davalarında istinaf incelemesi 20 Temmuz 2016’dan bu yana uygulanmaktadır.

İstinaf başvurusunun hazırlanması ve sonrasında temyiz yoluna ilişkin süreç Bursa istinaf ve temyiz avukatı sayfasında ayrıca anlatılmaktadır.

İstinaf ile İtirazın Farkı

İstinaf ve itiraz sıkça karıştırılır:

• İstinaf: Mahkûmiyet, beraat ve düşme gibi hükümlere karşı başvurulan yoldur.
• İtiraz: Tutuklama, adli kontrol veya el koyma gibi hâkim kararlarına ve kanunda gösterilen ara kararlara karşı başvurulan yoldur.

Yanlış kanun yoluna başvurulması hak kaybına yol açmaz; başvuru doğru mercie gönderilir. Ancak doğru yolun baştan belirlenmesi zaman kaybını önler. İtiraz kanun yolunun işleyişi ve süreleri, ceza kararına itiraz dilekçesi hakkındaki yazımızda ayrıntılı olarak ele alınmıştır.

Hangi Kararlara İstinaf Başvurusu Yapılabilir?

İlk derece mahkemelerinin verdiği hükümlere karşı kural olarak istinaf yoluna gidilebilir. Ancak kanun bazı hükümleri kesin saymıştır. Bu hükümlere karşı istinaf başvurusu yapılamaz:

• Sonuç olarak 15.000 TL dahil adli para cezasına hükmedilen kararlar. Bu sınır, 7499 sayılı Kanun’la 3.000 TL’den 15.000 TL’ye çıkarılmıştır ve kanunda öngörülen istisnalar saklıdır.
• Kanunda öngörülen cezanın üst sınırı 500 gün adli para cezasını geçmeyen suçlardan verilen beraat kararları.
• Kanunda açıkça kesin olduğu belirtilen kararlar.

Hapis cezasına ilişkin mahkûmiyet hükümleri, süresi ne olursa olsun istinaf incelemesine tabidir. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kararlarına karşı da 1 Haziran 2024’ten bu yana itiraz değil, istinaf yoluna başvurulmaktadır.

İstinaf Başvuru Süresi Nedir?

İstinaf başvuru süresi, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren iki haftadır. Bu kural, 7499 sayılı Kanun’la getirilmiştir ve 1 Haziran 2024 ve sonrasında verilen kararlara uygulanır. Bu tarihten önce verilen kararlarda eski düzenleme geçerlidir; buna göre süre, hükmün açıklanmasından itibaren yedi gündür. Uygulanacak rejim kararın verildiği tarihe göre belirlendiği için eski tarihli dosyalarda süre ayrıca kontrol edilmelidir.

Süre kesin niteliktedir; kaçırılırsa hüküm kesinleşir. Kişi kendi kusuru olmadan süreyi kaçırmışsa, engelin kalkmasından itibaren kanunda öngörülen kısa süre içinde eski hâle getirme talebinde bulunabilir.

İstinaf Başvurusu Nasıl Yapılır?

Başvuru, hükmü veren ilk derece mahkemesine verilecek bir dilekçeyle ya da zabıt kâtibine yapılacak ve tutanağa geçirilecek bir beyanla yapılır. Tutuklu veya hükümlü sanıklar, bulundukları ceza infaz kurumu müdürlüğü aracılığıyla da başvurabilir. Avukatlar başvuruyu UYAP üzerinden elektronik olarak yapabilir.

Sanık açısından istinaf dilekçesinde ayrıntılı gerekçe gösterilmesi başvurunun geçerliliği için şart değildir. Ancak bölge adliye mahkemesi başvuruyu hem usul hem esas yönünden inceler. Bu nedenle hükmün hangi yönlerden hatalı olduğunun somut olarak gösterilmesi, incelemenin odağını belirler. Etkili bir istinaf dilekçesinde genellikle şu konular ele alınır:

• Delillerin hatalı değerlendirilmesi veya hükme esas alınan delillerin hukuka aykırı elde edilmesi,
• Suçun yanlış nitelendirilmesi (örneğin kasten yaralama yerine öldürmeye teşebbüs kabul edilmesi),
• Haksız tahrik, etkin pişmanlık veya takdiri indirim gibi indirimlerin uygulanmaması ya da hatalı oranla uygulanması,
• Cezanın adli para cezasına çevrilmemesi veya ertelenmemesine ilişkin gerekçenin yetersiz olması,
• Savunma hakkının kısıtlanması, eksik araştırma veya lehe delillerin toplanmaması.

İstinaf Süreci Aşama Aşama Nasıl İşler?

1. Başvurunun karşı tarafa tebliği: İstinaf dilekçesi karşı tarafa tebliğ edilir. Karşı taraf, tebliğden itibaren iki hafta içinde cevap verebilir.
2. Dosyanın gönderilmesi: İlk derece mahkemesi, başvurunun süresinde yapılıp yapılmadığını kontrol eder ve dosyayı Cumhuriyet başsavcılığı aracılığıyla bölge adliye mahkemesine gönderir.
3. Ön inceleme: Bölge adliye mahkemesi ceza dairesi; başvurunun süresinde yapılıp yapılmadığını, kararın istinafa tabi olup olmadığını ve başvuranın başvuru hakkı bulunup bulunmadığını inceler.
4. Esas inceleme: Daire, dosya üzerinden veya duruşma açarak hükmü usul ve esas yönünden inceler. Gerekirse tanık dinler, yeni delil toplar veya bilirkişi incelemesi yaptırır.
5. Karar: Daire, başvuruyu reddeder, hükmü bozar veya davayı yeniden görerek yeni bir hüküm kurar.

İstinaf Ne Kadar Sürer?

Kanunda istinaf incelemesi için bir süre sınırı yoktur. Süreyi belirleyen başlıca etkenler şunlardır:

• Dairenin iş yükü: Büyük şehirlerdeki bölge adliye mahkemelerinin ceza dairelerinde bekleme süresi genellikle daha uzundur.
• Tutukluluk durumu: Tutuklu sanıkların dosyaları öncelikle ele alınır. Tutuklu olmayan sanıkların dosyaları ise sıraya göre incelenir.
• Duruşma yapılıp yapılmaması: Dosya üzerinden verilen kararlar daha kısa sürede sonuçlanır. Delil toplanması ve duruşma açılması gereken dosyalar ise daha uzun sürer.
• Tebligat ve dosya gönderim süreleri: Gerekçeli kararın yazılması, tebliğler ve dosyanın bölge adliye mahkemesine ulaşması da toplam süreye eklenir.

Bu nedenle kesin bir süre vermek mümkün değildir. Uygulamada basit ve tutuklu dosyalar birkaç ay içinde sonuçlanabilirken, çok sanıklı ve kapsamlı dosyalarda istinaf süreci bir yılı aşabilmektedir.

İstinaf Süresince Ceza İnfaz Edilir mi?

Hayır. Hüküm kesinleşmedikçe infaz edilemez; istinaf başvurusu da hükmün kesinleşmesini engeller. Bu nedenle tutuklu olmayan sanık, istinaf süresince cezaevine girmez.

Tutuklu sanık ise tutukluluk hâli devam ettiği sürece istinaf aşamasında da tutuklu kalabilir. Tutukluluğun devamı, bölge adliye mahkemesince belirli aralıklarla değerlendirilir. Sanık veya avukatı her aşamada tahliye talep edebilir ve bu talebin reddine itiraz edebilir.

Bölge Adliye Mahkemesi Hangi Kararları Verebilir?

Kanun değişiklikleri de bozma sonucunu doğurabilir. Örneğin 31 Temmuz 2026’da yürürlüğe giren 7589 sayılı Kanun’la getirilen düzenlemede, istinaf aşamasındaki bazı dolandırıcılık dosyaları için özel bir geçiş hükmü öngörülmüştür. Buna göre hesabını dolandırıcılıkta kullandıran ve yeni indirimden yararlanabilecek sanıkların dosyaları bozularak ilk derece mahkemesine gönderilmektedir. Bu düzenlemenin ayrıntıları IBAN kiralamanın cezası ve hesap kullandıranın sorumluluğu hakkındaki yazımızda açıklanmıştır.

Aleyhe Değiştirme Yasağı: İstinafa Başvuran Sanığın Cezası Artabilir mi?

Hükme yalnızca sanık veya sanık lehine Cumhuriyet savcısı istinaf başvurusunda bulunmuşsa, yeni kurulan hüküm önceki hükümle belirlenen cezadan daha ağır olamaz. Bu kurala aleyhe değiştirme yasağı denir. Yasak, sanığın kanun yoluna başvururken “cezam artar mı” endişesi taşımadan hakkını kullanabilmesini sağlar.

Buna karşılık Cumhuriyet savcısı sanık aleyhine ya da katılan (mağdur) istinaf başvurusunda bulunmuşsa, bu yasak uygulanmaz ve ceza artırılabilir. Bu nedenle karşı tarafın da başvurup başvurmadığı mutlaka kontrol edilmelidir.

İstinaf Kararından Sonra: Temyiz

Bölge adliye mahkemesinin kararına karşı, kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde Yargıtay’a temyiz başvurusu yapılabilir. Ancak her karar temyiz edilemez. Örneğin ilk derece mahkemesince verilen beş yıl veya daha az süreli hapis cezalarına ilişkin bölge adliye mahkemesi kararları, kanundaki istisnalar dışında kesindir. Bu nedenle birçok dosyada istinaf, sanığın başvurabileceği son olağan kanun yoludur ve dosya bu aşamada kesinleşir.

Temyizde Yargıtay yalnızca hukuka uygunluk denetimi yapar; maddi olayı ve delilleri yeniden değerlendirmez. Bu nedenle olaya ve delillere ilişkin tüm itirazların istinaf aşamasında eksiksiz ileri sürülmesi gerekir.

İstinaf Sürecinde Hukuki Destek

İstinaf, çoğu dosyada hükmün maddi olay ve delil yönünden yeniden incelenebileceği son aşamadır. İki haftalık başvuru süresinin korunması, istinaf dilekçesinde ilk derece hükmünün eksiklerinin somut olarak gösterilmesi, gerektiğinde duruşma açılması ve yeni delil toplanması talebinde bulunulması, dosyanın sonucunu doğrudan etkiler. Karşı tarafın başvurusuna süresinde cevap verilmesi ve tutukluluk incelemelerinin takibi de önemlidir.

Bir Bursa Ceza Avukatı; istinaf dilekçesinin hazırlanması, bölge adliye mahkemesindeki duruşmaların takibi ve temyiz aşamasına ilişkin değerlendirme konularında sürece somut katkı sağlar. Suç tiplerine göre değişen savunma süreçleri hakkında ceza hukuku faaliyet alanları sayfasından bilgi edinilebilir.

Sık Sorulan Sorular

İstinaf mahkemesi kaç ayda karar verir?

Kanunda bir süre yoktur. Tutuklu ve basit dosyalar birkaç ay içinde sonuçlanabilirken, tutuklu olmayan ve kapsamlı dosyalarda süreç bir yılı aşabilir. Süreyi en çok dairenin iş yükü ve duruşma açılıp açılmaması belirler.

İstinaf başvuru süresi kaç gün?

Gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftadır. Bu süre, 1 Haziran 2024 ve sonrasında verilen kararlar için geçerlidir. Daha önce verilen kararlarda eski düzenleme uygulanır ve süre, hükmün açıklanmasından itibaren yedi gündür.

İstinafta ceza artırılabilir mi?

Yalnızca sanık veya sanık lehine savcı başvurmuşsa, aleyhe değiştirme yasağı nedeniyle ceza artırılamaz. Savcı sanık aleyhine ya da katılan başvurmuşsa ceza artırılabilir.

İstinaf sürerken cezaevine girilir mi?

Hayır. Hüküm kesinleşmeden infaz edilemez. Tutuklu olmayan sanık istinaf süresince serbest kalır. Tutuklu sanıkta ise tutukluluğun devamı ayrıca değerlendirilir.

İstinaf kararına karşı Yargıtay’a gidilebilir mi?

Kararın türüne ve cezanın miktarına göre değişir. Beş yıl veya daha az hapis cezalarına ilişkin kararlar gibi bazı bölge adliye mahkemesi kararları, kanundaki istisnalar dışında kesindir. Temyize tabi kararlarda başvuru süresi tebliğden itibaren iki haftadır.

İstinaf dilekçesinde gerekçe yazmak zorunlu mu?

Sanık bakımından ayrıntılı gerekçe başvurunun geçerliliği için şart değildir. Ancak hükmün hatalı yönlerinin somut olarak gösterilmesi incelemenin kapsamını belirlediği için etkili bir savunma açısından büyük önem taşır.

İstinafta yeni delil sunulabilir mi?

Evet. İstinaf, maddi olay denetimi de yapılan bir kanun yolu olduğundan yeni delil sunulabilir ve delil toplanması talep edilebilir. Daire gerekli görürse duruşma açarak tanık dinleyebilir veya bilirkişi incelemesi yaptırabilir.

İstinaf Sürecinin Doğru Yönetilmesi

İstinaf, ilk derece hükmündeki maddi ve hukuki hataların düzeltilebildiği, çoğu dosyada ise son olağan kanun yoludur. Başvuru süresinin kararın tarihine göre farklı rejimlere tabi olması, kesinlik sınırları ve aleyhe değiştirme yasağının koşulları dikkate alındığında, her dosyanın kendi koşulları içinde değerlendirilmesi gerekir. Karşı tarafın başvurusu ve temyiz imkânı da hesaba katılarak strateji belirlenmesi, istinafın sonucunu doğrudan etkiler.

Avukat Tamer Ayhan

Av. Tamer Ayhan, Uluslararası Final Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunudur (2019 – 2023) ve Bursa Barosu’na kayıtlıdır (Baro Sicil No: 8889). Hukuk eğitimi öncesinde Sakarya Üniversitesi Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik bölümünü tamamlamıştır (2014 – 2018). Bursa’da ceza hukuku ve icra hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi hizmeti vermektedir. Adli tıp, infaz uygulamaları, kişisel verilerin korunması ve AİHM kararları konularında eğitim ve seminerlere katılmıştır.