Tutukluluk süresinin üst sınırı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 102. maddesinde düzenlenmiştir. Bu sınır, işin ağır ceza mahkemesinin görevine girip girmediğine ve dosyanın soruşturma ya da kovuşturma evresinde olmasına göre değişir.
Soruşturma evresinde:
- Ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde en çok 6 ay,
- Ağır cezalık işlerde en çok 1 yıl,
- Terör, örgüt ve toplu suçlar gibi kanunda sayılan suçlarda 1 yıl 6 ay; bu süre 6 ay daha uzatılabilir.
Toplam tutukluluk süresi:
- Asliye ceza işlerinde en çok 1 yıl; zorunlu hâllerde 6 ay uzatma ile toplam 1 yıl 6 ay,
- Ağır ceza işlerinde en çok 2 yıl; uzatmalarla toplam 5 yıl,
- Terör suçları ve devlet güvenliğine karşı suçlar gibi kanunda sayılan suçlarda uzatmalarla toplam 7 yıl.
Bu yazıda azami süreleri tablo hâlinde gösteriyor, çocuklar için uygulanan indirimleri, sürelerin nasıl hesaplandığını, tutukluluğun ne sıklıkla incelendiğini ve süre aşıldığında başvurulabilecek yolları açıklıyoruz.
Tutukluluk Nedir, Ne Zaman Uygulanır?
Tutuklama, hakkında kuvvetli suç şüphesi bulunan kişinin, kaçma veya delilleri karartma tehlikesi gibi bir tutuklama nedeni varsa, hâkim kararıyla özgürlüğünün kısıtlanmasıdır. Bir ceza değil, koruma tedbiridir. Kanuna göre tutuklama, işin önemi ve beklenen ceza ile ölçülü olmalıdır. Adli kontrolün yeterli olacağı durumlarda tutuklama yoluna gidilmemelidir. Adli kontrol yükümlülükleri ve ihlalinin sonuçları adli kontrol nedir yazımızda ele alınmıştır.
Tutuklama kararı soruşturma evresinde sulh ceza hâkimliği, kovuşturma evresinde ise davaya bakan mahkeme tarafından verilir. Tutuklamadan önce kişi çoğunlukla gözaltında bulunur. Gözaltı süreleri ve şüphelinin hakları gözaltı süresi kaç gün yazımızda anlatılmıştır.
Tutukluluğun devamı kararlarına karşı itiraz ve tahliye talepleri hakkında bilgi için Bursa tutuklamaya itiraz avukatı sayfasını inceleyebilirsiniz.
Soruşturma Evresinde Azami Tutukluluk Süresi
2019 yılında yürürlüğe giren 7188 sayılı Kanun’la, soruşturma evresi için ayrıca azami süre getirilmiştir. Bu düzenlemenin amacı, iddianamenin makul sürede düzenlenmesini sağlamaktır.
| İşin Niteliği | Soruşturma Evresinde Azami Süre |
|---|---|
| Ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işler | 6 ay |
| Ağır ceza mahkemesinin görevine giren işler | 1 yıl |
| Devlet güvenliğine, anayasal düzene ve milli savunmaya karşı suçlar ile casusluk suçları; Terörle Mücadele Kanunu kapsamındaki suçlar; toplu olarak işlenen suçlar | 1 yıl 6 ay; gerekçe gösterilerek en çok 6 ay uzatılabilir |
Bu süreler içinde iddianame düzenlenmezse şüphelinin tutukluluğuna son verilmelidir. Gerekirse adli kontrol tedbiri uygulanabilir.
Toplam Azami Tutukluluk Süresi
| İşin Niteliği | Temel Süre | Uzatma ile Ulaşılabilecek Üst Sınır |
|---|---|---|
| Ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işler (asliye ceza) | 1 yıl | Zorunlu hâllerde 6 ay uzatma ile 1 yıl 6 ay |
| Ağır ceza mahkemesinin görevine giren işler | 2 yıl | Uzatma toplam 3 yılı geçemez; en çok 5 yıl |
| Devlet güvenliğine, anayasal düzene, milli savunmaya karşı suçlar, casusluk ve Terörle Mücadele Kanunu kapsamındaki suçlar | 2 yıl | Uzatma toplam 5 yılı geçemez; en çok 7 yıl |
Uzatma kararı ancak zorunlu hâllerde ve gerekçe gösterilerek verilebilir. Karar verilmeden önce Cumhuriyet savcısı, şüpheli veya sanık ve müdafii dinlenir. Azami süreler bir üst sınırdır; bu sürelerin dolmasının beklenmesi gerekmez. Tutuklama nedenleri ortadan kalkmışsa kişi her aşamada serbest bırakılmalıdır.
Çocuklar İçin Azami Süreler
Suçu işlediği sırada çocuk olan şüpheli veya sanıklar için azami süreler daha kısadır:
- Suç tarihinde 15 yaşını doldurmamış çocuklarda yukarıdaki sürelerin yarısı uygulanır.
- 15 yaşını doldurmuş ancak 18 yaşını doldurmamış çocuklarda sürelerin dörtte üçü uygulanır.
Örneğin asliye cezalık bir işte 16 yaşındaki bir çocuk için soruşturma evresindeki azami tutukluluk süresi 4,5 aydır.
Tutukluluk Ne Sıklıkla İncelenir?
Tutukluluğun devamının gerekip gerekmediği belirli aralıklarla resen incelenmek zorundadır:
- Soruşturma evresinde: En geç otuzar günlük sürelerle, Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi tarafından incelenir. Bu inceleme sırasında şüpheli veya müdafii dinlenir.
- Kovuşturma evresinde: Mahkeme her oturumda veya koşullar gerektirdiğinde, oturumlar arasında da en geç otuz günlük sürelerle tutukluluğun devamını değerlendirir.
Bu periyodik incelemelerin dışında, şüpheli veya sanık soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında serbest bırakılmasını talep edebilir. Tahliye talebinin reddine ve tutukluluğun devamı kararlarına karşı itiraz yolu açıktır. İtiraz dilekçesinin hazırlanması konusunda ceza kararına itiraz dilekçesi yazımız yol gösterici olabilir.
Azami Süre Nasıl Hesaplanır?
Azami süre, kişinin bu dosyadan yakalandığı veya gözaltına alındığı tarihten başlar. Aynı dosyada farklı zamanlarda tutuklu kalınan dönemler birlikte değerlendirilir. Kişi serbest bırakılıp sonra yeniden tutuklanırsa, önceki tutukluluk süreleri de hesaba katılır.
Hesaplamada dikkat edilmesi gereken bazı noktalar vardır. Kişi aynı dönemde başka bir dosyadan hükümlü olarak ceza infaz ediliyorsa, bu süre tutukluluk süresinden sayılmayabilir. Ayrıca azami sürenin hangi suç vasfına göre belirleneceği önemlidir. Görev, iddianamedeki suç vasfına göre belirlenir. Yargılama sırasında suç vasfı değişirse azami süre de buna göre yeniden değerlendirilmelidir.
İlk derece mahkemesi hüküm verdikten sonra dosya istinaf veya temyiz incelemesindeyken geçen sürenin azami süreye dahil edilip edilmeyeceği tartışmalıdır. Uygulamada bu sürenin hesaba katılmadığı yönünde yaygın bir yaklaşım vardır. Öğretide ise azami sürelerin hükmün kesinleşmesine kadar uygulanması gerektiği savunulmaktadır.
Tutuklulukta Geçen Süre Cezadan Düşülür mü?
Evet. Türk Ceza Kanunu’nun 63. maddesine göre, hüküm kesinleşmeden önce gözaltı ve tutuklulukta geçen süreler, verilen hapis cezasından mahsup edilir. Adli para cezasına hükmedilmişse, tutuklulukta geçen her gün belirli bir miktar karşılığı olarak hesaplanarak cezadan düşülür. Mahsup sonucunda hükümlünün infazda geçireceği süre buna göre kısalır. İnfaz hesabının nasıl yapıldığı 5 yıl ceza alan ne kadar yatar yazımızda örneklerle anlatılmıştır.
Süre Aşılırsa veya Haksız Tutuklanırsa Ne Olur?
Azami süre dolduğunda tutukluluğa derhâl son verilmelidir. Süreye rağmen tahliye edilmeyen kişi, tahliye talebinde bulunabilir ve ret kararına itiraz edebilir. Ayrıca azami süre dolmasa bile, makul sürede yargılanmadan tutuklulukta tutulmak da bir hak ihlalidir.
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 141. maddesi, kanuna aykırı olarak tutuklanan ya da tutukluluğu süresi içinde sonuçlanmayan kişilere devletten tazminat isteme hakkı tanır. Kovuşturmaya yer olmadığına veya beraatine karar verilen kişiler de bu haktan yararlanabilir. Bu yollar tüketildikten sonra, kişi özgürlük hakkının ihlali iddiasıyla Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuruda bulunabilir.
Tutukluluk Sürecinde Hukuki Destek
Tutukluluk süresinin hesaplanması, uzatma kararlarının gerekçesinin denetlenmesi ve tahliye taleplerinin ölçülülük ilkesi çerçevesinde hazırlanması özel dikkat gerektirir. Bursa’daki sulh ceza hâkimlikleri ve ağır ceza mahkemelerinde yürütülen dosyalarda bir Bursa Ağır Ceza Avukatı, bu konularda tutuklu ve ailesine somut katkı sağlar:
- Azami sürelerin takip edilmesi,
- Adli kontrol gibi alternatif tedbirlerin talep edilmesi,
- Haksız tutuklama hâlinde tazminat yolunun değerlendirilmesi.
Soruşturma aşamasındaki süreç için ceza soruşturması, gözaltı ve ifade sayfasından bilgi alınabilir.
Sık Sorulan Sorular
Asliye ceza davasında en fazla ne kadar tutuklu kalınır?
Ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde tutukluluk süresi en çok 1 yıldır. Zorunlu hâllerde gerekçe gösterilerek 6 ay uzatılabilir. Soruşturma evresinde ise bu tür işlerde tutukluluk 6 ayı geçemez.
Ağır ceza davasında azami tutukluluk süresi kaç yıl?
Temel süre 2 yıldır. Zorunlu hâllerde uzatma toplam 3 yılı geçmemek üzere uzatılabilir; böylece üst sınır 5 yıla ulaşır. Terör suçları ve devlet güvenliğine karşı suçlar gibi kanunda sayılan suçlarda uzatma toplam 5 yıla kadar çıkabilir.
İddianame düzenlenmezse tutuklu ne kadar bekler?
Soruşturma evresinde azami süre asliye cezalık işlerde 6 ay, ağır cezalık işlerde 1 yıldır. Kanunda sayılan terör, örgüt ve toplu suçlarda 1 yıl 6 ay olup 6 ay uzatılabilir. Bu sürelerde iddianame düzenlenmezse tutukluluğa son verilmelidir.
Tutuklulukta geçen süre cezadan düşer mi?
Evet. Gözaltı ve tutuklulukta geçen süreler, verilen hapis cezasından mahsup edilir. Adli para cezasında da her gün belirli bir miktar karşılığı olarak cezadan düşülür.
Tutuklu her zaman tahliye talep edebilir mi?
Evet. Şüpheli veya sanık, soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında serbest bırakılmasını isteyebilir. Talebin reddine karşı itiraz yoluna başvurulabilir.
Çocuklar için tutukluluk süresi farklı mıdır?
Evet. Suç tarihinde 15 yaşını doldurmamış çocuklarda azami sürelerin yarısı, 15-18 yaş arasındaki çocuklarda dörtte üçü uygulanır.
Azami Tutukluluk Sürelerinin Takibi
Tutukluluk süreleri; işin asliye ya da ağır cezalık olmasına, dosyanın soruşturma veya kovuşturma evresinde bulunmasına, suçun türüne ve şüphelinin yaşına göre değişir. Azami süreler bir hak değil üst sınırdır. Tutuklama nedenleri ortadan kalktığında kişi bu sürelerden önce de serbest bırakılmalıdır. Sürelerin doğru hesaplanması, periyodik incelemelerin ve uzatma kararlarının denetlenmesi tutuklunun özgürlük hakkının korunması açısından belirleyicidir.
Av. Tamer Ayhan, Uluslararası Final Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunudur (2019 – 2023) ve Bursa Barosu’na kayıtlıdır (Baro Sicil No: 8889). Hukuk eğitimi öncesinde Sakarya Üniversitesi Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik bölümünü tamamlamıştır (2014 – 2018). Bursa’da ceza hukuku ve icra hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi hizmeti vermektedir. Adli tıp, infaz uygulamaları, kişisel verilerin korunması ve AİHM kararları konularında eğitim ve seminerlere katılmıştır.
Yorumlar kapalıdır.