Adam Öldürmeye Teşebbüs Cezası Kaç Yıl?

Adam öldürmeye teşebbüs, yani kasten öldürmeye teşebbüs hâlinde fail; suçun temel şekli bakımından müebbet hapis yerine dokuz yıldan on beş yıla kadar, nitelikli hâller bakımından ağırlaştırılmış müebbet yerine on üç yıldan yirmi yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır. Ceza, Türk Ceza Kanunu’nun 35. maddesi uyarınca meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığına göre bu aralıklar içinde belirlenir. Bu yazıda öldürmeye teşebbüsün hangi koşullarda oluştuğu, cezanın nasıl hesaplandığı, uygulamadaki en kritik tartışma olan öldürme kastı ile yaralama kastı ayrımı, haksız tahrik ve gönüllü vazgeçmenin etkisi ile yargılama ve infaz süreci açıklanmaktadır.

Kasten Öldürmeye Teşebbüs Nedir?

Teşebbüs, failin işlemeyi kastettiği suçu elverişli hareketlerle doğrudan doğruya icraya başlamasına rağmen, elinde olmayan nedenlerle tamamlayamamasıdır. Öldürmeye teşebbüste fail, mağduru öldürme kastıyla harekete geçmiş; ancak ölüm neticesi gerçekleşmemiştir. Atılan kurşunun hedefe isabet etmemesi, mağdurun ağır yaralanmasına rağmen tıbbi müdahaleyle kurtulması veya failin üçüncü kişilerce engellenmesi tipik örneklerdir.

Teşebbüsten söz edilebilmesi için hareketin elverişli olması ve icraya doğrudan başlanması gerekir. Henüz hazırlık aşamasında kalan davranışlar, örneğin yalnızca silah temin edilmesi, kural olarak teşebbüs oluşturmaz. Suçun tamamlanamaması failin iradesi dışındaki bir nedene dayanmalıdır; fail kendi isteğiyle vazgeçmişse teşebbüs değil, gönüllü vazgeçme hükümleri uygulanır.

Adam Öldürmeye Teşebbüsün Cezası Kaç Yıldır?

Ceza, tamamlanmış suç için öngörülen yaptırım esas alınarak belirlenir:

Mahkeme bu aralık içindeki cezayı, meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığına göre belirler. Mağdurun hiç isabet almadığı bir olay ile hayati tehlike geçirdiği, organ kaybı yaşadığı bir olay aynı bant içinde farklı cezalarla sonuçlanır. Yargıtay uygulamasında mağdurdaki yaralanmanın ağırlığı, alt sınırdan uzaklaşmanın temel ölçütü olarak kabul edilmektedir.

Hangi Hâllerde Ceza 13-20 Yıl Bandından Verilir?

Öldürmeye teşebbüsün TCK’nın 82. maddesindeki nitelikli hâllerden biri kapsamında işlenmesi durumunda ceza on üç yıldan yirmi yıla kadar hapis bandından belirlenir. Bu hâllerin başlıcaları şunlardır:

• Tasarlayarak (önceden planlayıp kararlılıkla) işlenmesi,
• Canavarca hisle veya eziyet çektirerek işlenmesi,
• Yangın, su baskını, tahrip, batırma, bombalama ya da nükleer, biyolojik veya kimyasal silah kullanılarak işlenmesi,
• Üstsoy, altsoy, eş, boşandığı eş veya kardeşe karşı işlenmesi,
• Çocuğa ya da beden veya ruh bakımından kendisini savunamayacak kişiye karşı işlenmesi,
• Kadına karşı işlenmesi,
• Kişinin yerine getirdiği kamu görevi nedeniyle işlenmesi,
• Bir suçu gizlemek, delillerini ortadan kaldırmak, işlenmesini kolaylaştırmak ya da yakalanmamak amacıyla işlenmesi,
• Kan gütme veya töre saikiyle işlenmesi.

Bu noktada yakın tarihli bir değişikliğe dikkat edilmelidir: 27 Mayıs 2022’de yürürlüğe giren 7406 sayılı Kanun’la, önceden yalnızca “gebe olduğu bilinen kadına karşı” öldürmeyi kapsayan bent “kadına karşı” biçiminde genişletilmiştir. Bu tarihten sonra kadına karşı işlenen öldürmeye teşebbüs fiilleri doğrudan nitelikli hâl kapsamında, yani 13-20 yıl bandında değerlendirilir; suç tarihi daha eski olan dosyalarda ise önceki düzenleme uygulanır. Kasten öldürme suçunun tüm nitelikli hâlleri ve savunma stratejileri hakkında ayrıntılı bilgiye kasten öldürme suçu ve savunma süreci sayfasından ulaşabilirsiniz.

Öldürmeye Teşebbüs mü, Kasten Yaralama mı?

Bu dosyalardaki en belirleyici tartışma, failin öldürme kastıyla mı yoksa yaralama kastıyla mı hareket ettiğidir; çünkü aynı olay öldürmeye teşebbüs kabul edilirse dokuz yılın altına inmeyen, yaralama kabul edilirse çok daha düşük cezalarla sonuçlanır. Fail iç dünyasındaki kastı çoğu zaman kabul etmediğinden, Yargıtay uygulamasında kast dışa yansıyan davranışlardan belirlenir:

• Kullanılan aletin öldürmeye elverişliliği (ateşli silah, bıçak, sopa),
• Hedef alınan vücut bölgesinin hayati olup olmadığı (baş, göğüs, karın gibi),
• Darbe veya atış sayısı ile bunların şiddeti,
• Atış mesafesi ve failin engel bir neden olmadan eylemini sürdürüp sürdürmediği,
• Fail ile mağdur arasındaki önceki husumet ve olayın gelişimi,
• Failin olay sonrası davranışları (eylemine devam imkânı varken bırakması, mağdura yardım etmesi gibi).

Örneğin, tek el ateş edilip mağdurun bacağından yaralandığı ve failin devam imkânı varken uzaklaştığı bir olay yaralama olarak; hayati bölgelere çok sayıda ve yakın mesafeden ateş edilen bir olay ise öldürmeye teşebbüs olarak nitelendirilebilmektedir. Bu ayrımın sınırları ve yaralama suçunun ceza rejimi konusunda kasten yaralama suçu ve cezası sayfası incelenebilir.

Haksız Tahrik Cezayı Ne Kadar İndirir?

Fiilin, mağdurun haksız bir hareketinin doğurduğu hiddet veya şiddetli elemin etkisiyle işlenmesi hâlinde haksız tahrik indirimi uygulanır. Teşebbüs indirimi uygulandıktan sonra ulaşılan süreli hapis cezasından, tahrikin ağırlığına göre dörtte birinden dörtte üçüne kadar indirim yapılır. Örneğin temel hâlde teşebbüs nedeniyle on iki yıl olarak belirlenen bir ceza, tahrikin derecesine göre üç yıl ile dokuz yıl arasına inebilir. Bu örnek yalnızca hesap yöntemini göstermek içindir; somut cezayı olayın koşullarına göre mahkeme belirler. Kendisine veya başkasına yönelik haksız saldırıyı orantılı biçimde defeden fail bakımından ise meşru savunma nedeniyle ceza verilmemesi dahi gündeme gelebilir.

Gönüllü Vazgeçme Hâlinde Ceza Verilir mi?

Fail, suçun icra hareketlerinden kendi iradesiyle vazgeçer veya kendi çabalarıyla ölüm neticesinin gerçekleşmesini önlerse, öldürmeye teşebbüsten cezalandırılmaz; yalnızca o ana kadar tamamlanan kısım ayrı bir suç oluşturuyorsa ondan sorumlu olur. Örneğin mağduru ağır yaralayan failin pişman olarak onu hastaneye yetiştirmesi ve ölümün bu sayede önlenmesi hâlinde fail, öldürmeye teşebbüsten değil kasten yaralamadan cezalandırılabilir. Vazgeçmenin “gönüllü” olması şarttır; yakalanma korkusu gibi dış etkenlerle eylemin yarıda kalması gönüllü vazgeçme sayılmaz.

Yargılama Süreci: Görevli Mahkeme, Tutuklama ve İnfaz

Kasten öldürmeye teşebbüs davalarında görevli mahkeme ağır ceza mahkemesidir. Suç şikâyete tabi değildir; mağdur şikâyetçi olmasa, hatta failini affetse dahi soruşturma resen yürütülür ve uzlaştırma uygulanmaz. Kasten öldürme, CMK’nın 100. maddesindeki katalog suçlardan olduğundan bu dosyalarda tutuklama tedbirine sıklıkla başvurulur; bununla birlikte tutuklama zorunlu değildir ve adli kontrol her aşamada değerlendirilebilir. Dava zamanaşımı, suçun temel hâlinde yirmi beş yıl, nitelikli hâllerinde otuz yıldır.

Cezanın ağırlığı nedeniyle adli para cezasına çevirme ve erteleme bu suçta uygulanamaz. İnfaz bakımından da kasten öldürme istisna suçlar arasındadır: teşebbüsten verilen süreli hapis cezalarında koşullu salıverilme oranı, birçok suçtaki yarı oranından farklı olarak üçte ikidir. Hükümlü ayrıca koşullu salıverilmeye bir yıl kala denetimli serbestlikten yararlanabilir; kesin yatar hesabı suç tarihine ve mahsuplara göre müddetname üzerinden yapılır.

Öldürmeye Teşebbüs Dosyalarında Hukuki Destek

Bu dosyalarda sonuç; kastın nitelendirilmesine, nitelikli hâllerin uygulanıp uygulanmayacağına ve tahrik ile vazgeçme gibi kurumların dosyaya doğru yansıtılmasına göre yıllarla ölçülen farklarla değişir. Olay yeri inceleme raporları, adli tıp raporları, kamera kayıtları ve tanık anlatımlarının ilk günden itibaren doğru değerlendirilmesi savunmanın ve katılan tarafın iddialarının temelini oluşturur. Bir Bursa Ağır Ceza Avukatı; ifade ve sorgu aşamasında hukuki değerlendirme yapılması, kast ayrımına ilişkin delillerin ortaya konması, tutukluluğa itiraz, adli tıp raporlarına karşı beyanlar ile istinaf ve temyiz başvurularının süresinde hazırlanması aşamalarında sürece belirleyici katkı sağlar.

Sık Sorulan Sorular

Adam öldürmeye teşebbüsün en az cezası kaç yıldır?

Suçun temel hâline teşebbüste ceza dokuz yıldan az olamaz; nitelikli hâllerde alt sınır on üç yıldır. Haksız tahrik, yaş küçüklüğü veya takdiri indirim gibi nedenlerin uygulanması hâlinde sonuç ceza bu sınırların altına inebilir; her dosya kendi koşulları içinde değerlendirilir.

Silahla ateş edip isabet ettirememek suç mudur?

Evet. Öldürme kastıyla ateş edilmişse mağdurun yara almaması cezasızlık sağlamaz; fiil öldürmeye teşebbüs olarak cezalandırılır. Meydana gelen tehlikenin ağırlığı, cezanın alt ve üst sınır arasında belirlenmesinde dikkate alınır.

Mağdur şikâyetçi olmazsa veya şikâyetini çekerse dava düşer mi?

Hayır. Kasten öldürmeye teşebbüs şikâyete bağlı bir suç değildir; soruşturma ve kovuşturma resen yürütülür. Mağdurun affı davayı düşürmez; ancak mağdur beyanları delil değerlendirmesinde dikkate alınır.

Eşe veya eski eşe karşı öldürmeye teşebbüsün cezası nedir?

Eşe, boşandığı eşe, üstsoy, altsoy veya kardeşe karşı işlenen öldürme nitelikli hâl olduğundan, teşebbüs hâlinde ceza on üç yıldan yirmi yıla kadar hapis bandından belirlenir. Kadına karşı işlenen fiiller de 2022 değişikliği sonrasında aynı kapsamdadır.

Öldürmeye teşebbüste tutuklama zorunlu mudur?

Zorunlu değildir; ancak kasten öldürme katalog suçlardan olduğu için kuvvetli şüphe hâlinde tutuklama nedeni var sayılabilir ve uygulamada sıklıkla tutuklama kararı verilir. Tutukluluğa itiraz her zaman mümkündür ve iki hafta içinde yapılır.

Öldürmeye teşebbüsten alınan cezanın yatarı nasıl hesaplanır?

Kasten öldürme suçlarında koşullu salıverilme oranı üçte ikidir. Örneğin on iki yıllık cezada hükümlünün kural olarak sekiz yılı iyi hâlli infaz etmesi gerekir; koşullu salıverilmeye bir yıl kala denetimli serbestlik gündeme gelebilir. Kesin hesap suç tarihine göre müddetnameyle belirlenir.

Bıçakla yaralama hangi durumda öldürmeye teşebbüs sayılır?

Tek başına bıçak kullanılması yeterli değildir; darbelerin hayati bölgelere yönelip yönelmediği, sayısı, şiddeti ve failin eylemini sürdürme imkânı birlikte değerlendirilir. Hayati bölgelere yönelen ve yaşamsal tehlike doğuran darbeler uygulamada öldürme kastının göstergesi kabul edilebilmektedir.

Öldürmeye Teşebbüs İsnadında Sürecin Doğru Yönetilmesi

Adam öldürmeye teşebbüs; cezası dokuz ile yirmi yıl arasında değişen, kast tartışmasının tek başına dosyanın kaderini belirlediği ağır bir isnattır. Aynı olay, delillerin değerlendirilme biçimine göre kasten yaralama ya da öldürmeye teşebbüs olarak sonuçlanabilir; nitelikli hâller, tahrik ve gönüllü vazgeçme gibi kurumlar da tabloyu köklü biçimde değiştirir. Suç tarihine göre uygulanacak hükümlerin farklılaşabildiği de gözetildiğinde, sürecin ilk ifadeden itibaren dosyanın kendi delil durumu içinde titizlikle yürütülmesi sonucu doğrudan etkiler.

Avukat Tamer Ayhan

Av. Tamer Ayhan, Uluslararası Final Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunudur (2019 – 2023) ve Bursa Barosu’na kayıtlıdır (Baro Sicil No: 8889). Hukuk eğitimi öncesinde Sakarya Üniversitesi Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik bölümünü tamamlamıştır (2014 – 2018). Bursa’da ceza hukuku ve icra hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi hizmeti vermektedir. Adli tıp, infaz uygulamaları, kişisel verilerin korunması ve AİHM kararları konularında eğitim ve seminerlere katılmıştır.